Kosova e mbështet shumicën e burimeve të saj ujore brenda territorit të saj, megjithatë, një pjesë e konsiderueshme e këtij uji vjen në kohën e gabuar, në vendin e gabuar, ose rrjedh shumë shpejt përmes lumenjve, duke e bërë të vështirë sigurimin e ujit gjatë verave gjithnjë e më të thata.
Ndryshimet klimatike po e bëjnë reshjen më të paparashikueshme dhe problemi nuk është i dukshëm vetëm në rezervuarë dhe rrjetet e ujësjellësit, por manifestohen edhe nën sipërfaqen e lumenjve të Kosovës, në habitatet dhe komunitetet e gjalla që varen prej tyre.
Në gusht të vitit 2023, një grup studiuesish analizoi 20 lokacione përgjatë lumit Ibër dhe degëve të tij në Kosovë.
Duke përdorur një protokoll të standardizuar të monitorimit me elektropeshkim, ata regjistruan 23 taksa peshqish dhe 1,674 individë.
Megjithatë, gjetjet ishin shumë më shqetësuese sesa numri i specieve mund të sugjeronte.
Studimi, i publikuar në vitin 2024 në revistën shkencore Ecologica Montenegrina, tregoi se disa karakteristika të komuniteteve të peshqve tregonin degradim serioz: dendësi të ulët të popullatave, diversitet të kufizuar, shumë pak dëshmi të riprodhimit dhe mungesë të disa specieve që përdoren si tregues të gjendjes ekologjike.
Studiuesit identifikuan ndotjen, barrierat ndaj lëvizjes së peshqve dhe digat e hidrocentraleve si faktorët kryesorë që po modifikojnë komunitetet e peshqve në një pjesë të gjerë të pellgut të Ibrit.
Ky është një dimension i debatit për ujin që në Kosovë shpesh mbetet nën sipërfaqe.
Diskutimi publik zakonisht intensifikohet kur bien nivelet e rezervuarëve, kur shfaqen reduktimet e ujit, kur bujqësia përballet me mungesë të ujitjes ose kur reshjet e forta shkaktojnë vërshime.
Por, sfida ujore e Kosovës fillon shumë më herët.
Fillon me atë që ndodh me shiun pasi bie në tokë.
Sa shpejt largohet?
Sa mund të ruhet?
Sa infiltron në tokë?
Sa duhet të mbetet në lumenj për të ruajtur habitatet dhe proceset ekologjike?
Dhe, mbi të gjitha, a po e menaxhon Kosova një prej burimeve të saj më të rëndësishme natyrore në një kohë kur klima po e bën atë gjithnjë e më të paparashikueshëm?
Liqeni i Vërmicës, për shembull, shteron dhe mbetet pa ujë gjatë sezonit të verës.
Në Vlerësimin e Ndikimit të Ndryshimeve Klimatike dhe Sigurisë për vitin 2024, NATO e përfshiu praninë e saj në Kosovë si një nga tri rastet studimore gjeografike mbi ndikimin e klimës në operacionet dhe misionet e Aleancës.
Raporti paralajmëron se kombinimi i temperaturave më të larta, rrezikut më të madh nga zjarret, reduktimit të reshjeve dhe rritjes së popullsisë mund të bëjë që deri në vitin 2050, katër nga pesë pellgjet ujore të Kosovës të përballen me stres ose mungesë uji.
Sipas NATO-s, presioni mund të ndikojë furnizimin me ujë si për popullsinë lokale, ashtu edhe për personelin e KFOR-it dhe ekipin e NATO-s.
Ky paralajmërim nuk vjen në një vakum.
