Humbja e Aleksandar Vuçiqit dhe Partisë Progresive Serbe (SNS) në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit në Serbi nuk është thjesht fundi i një cikli politik që zgjati për më shumë se një dekadë.
Ndryshimi në raportin e forcave në Beograd mund të sjellë pasoja për Kosovën, veçanërisht për Listën Serbe, e cila ka qenë instrumenti kryesor përmes të cilit Vuçiqi ka ushtruar ndikim te komuniteti serb në Kosovë.
Një sinjal i parë se ky raport mund të hyjë në një fazë të re erdhi nga Lista Studentore, e cila fitoi zgjedhjet parlamentare në Serbi.
Përfaqësuesi i saj, Jugoslav Gashiç, e përjashtoi kategorikisht mundësinë e bashkëpunimit me Listën Serbe, duke e vendosur atë në të njëjtin nivel me SNS-në e Vuçiqit. “Ne e shohim Listën Serbe në të njëjtën mënyrë sikurse e shohim SNS-në.
Nuk duam asnjë lloj kontakti dhe asnjë lloj bashkëpunimi me ta,” deklaroi Gashiç për Radio Kim.
Ai e përshkroi Listën Serbe si zbatuese të politikave të SNS-së në Kosovë, ndërsa rezultatin zgjedhor në Serbi e cilësoi si një tërmet politik për këtë subjekt.
Sipas tij, përfaqësuesit e Listës Serbe tashmë janë më shumë të shqetësuar për të ardhmen e tyre politike sesa për zhvillimet politike në Kosovë.
Kjo deklaratë prek drejtpërdrejt një marrëdhënie të ndërtuar për më shumë se një dekadë, e cila ka përcaktuar mënyrën se si është përfaqësuar politika e serbëve në Kosovë.
Për të kuptuar rëndësinë e këtyre zhvillimeve, duhet parë roli i Listës Serbe në marrëdhëniet ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.
Lista Serbe, si një projekt i Beogradit në Kosovë, u themelua në vitin 2013, kur Aleksandar Vuçiq ishte zëvendëskryeministër i Serbisë, me mbështetje të drejtpërdrejtë nga SNS.
Krijimi i saj ishte pjesë e dialogut Kosovë-Serbi dhe zbatimit të marrëveshjeve të Brukselit për integrimin e strukturave serbe në institucionet e Kosovës.
Megjithatë, Lista Serbe shpejt u shndërrua në një forcë monopoliste të përfaqësimit politik të serbëve të Kosovës.
Një studim i vitit 2023 e analizoi këtë zhvillim, duke argumentuar se Lista Serbe monopolizoi përfaqësimin politik të komunitetit serb që nga hyrja në politikën e Kosovës.
Kjo pozitë nuk u ndërtua vetëm përmes rezultateve zgjedhore, por edhe përmes marrëdhënieve të ngushta me strukturat shtetërore të Serbisë, të cilat ndihmuan në financimin dhe ofrimin e shërbimeve për serbët në Kosovë.
Në këtë mënyrë, Lista Serbe nuk funksionoi vetëm si një parti, por si kanali kryesor për ndikimin e Beogradit në qëndrim e politikave të serbëve në Kosovë.
Një nga dëshmitë e kësaj varësie politike ishte vendimi i nëntorit 2022 për tërheqjen nga institucionet e Kosovës, që pasoi me bojkotimin e zgjedhjeve lokale në veriun e Kosovës.
Këto vendime treguan se ndarja e Listës Serbe nga institucionet mund të ndodhte për një strategji më të gjerë politike.
Rezultati i zgjedhjeve të 25 tetorit ka ndryshuar rrënjësisht këtë raport.
Sipas rezultateve paraprake, Lista Studentore siguroi 52.71 për qind të votave, ndërsa SNS-ja mori 39.17 për qind.
Ky ndryshim jo vetëm që u dha fund dominimit të SNS-së, por për Listën Serbe, ky ndryshim nuk është vetëm simbolik, pasi Vuçiqi ka qenë mbështetësi i saj në Beograd.
Nëse ky raport pushteti ndryshon, Lista Serbe mund të humbasë mbështetje politike.
Deklarata e Gashiçit e bën këtë mundësi edhe më konkrete.
Lista Studentore refuzon bashkëpunimin me Listën Serbe, duke e vendosur atë në rrezik legjitimiteti politik.
Megjithatë, ndryshimi në Beograd nuk do të thotë se Lista Serbe do të humbasë menjëherë pozitën e saj; ka ndërtuar një bazë elektorale të fortë dhe vazhdon të ketë mbështetje të konsiderueshme.
Edhe nëse qeveria e re në Beograd vendos të distancohet nga Lista Serbe, ndikimi institucional dhe ekonomik i Serbisë mund të vazhdojë.
Pyetja kryesore është se si do të organizohet ky ndikim dhe nëse do të ketë një model të ri të përfaqësimit politik të serbëve në Kosovë.
Humbja e Vuçiqit mund të krijojë një situatë të re për Listën Serbe, por shkalla e këtij ndryshimi do të varet nga vendimet që do të marrë pushteti i ri në Beograd.
