Lëvizja studentore që sfidoi pushtetin 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiqit ka sjellë një ndryshim të rëndësishëm në skenën politike të Serbisë.
Me premtime për luftimin e korrupsionit, rikthimin e sundimit të ligjit dhe çlirimin e institucioneve nga ndikimi partiak, Lista Studentore paraqet një alternativë ndaj modelit të deritanishëm të qeverisjes.
Megjithatë, kur flasim për Kosovën, dallimet ndërmjet kësaj lëvizjeje dhe Vuçiqit nuk janë aq të qarta, duke ngritur pyetje nëse një ndryshim pushteti në Beograd mund të sjellë një qasje të re ndaj Kosovës.
Ngritja e Listës Studentore shtron një pyetje thelbësore: A mund të sjellë ndryshimi i pushtetit në Beograd ndryshimin e politikës së Serbisë ndaj Kosovës, apo bëhet fjalë kryesisht për një përpjekje për demokratizimin e Serbisë, pa rishikuar qëndrimet tradicionale për çështjet rajonale?
Kjo dilemë bëhet akoma më e rëndësishme pas zgjedhjeve të 25 tetorit, ku Lista Studentore shënoi një fitore historike ndaj forcës politike të Vuçiqit, e cila pranoi publikisht humbjen.
Lista Studentore u formësua pas protestave masive që pasuan tragjedinë e 1 nëntorit 2024 në Novi Sad, ku shembja e strehës së stacionit hekurudhor rezultoi në vdekjen e 16 personave.
Kjo ngjarje nxiti një valë pakënaqësie ndaj institucioneve serbe, duke i akuzuar për korrupsion dhe papërgjegjësi.
Nga një lëvizje protestuese pa udhëheqje të centralizuar, studentët arritën të krijojnë një alternativë politike, duke përfshirë akademikë, profesionistë dhe figura publike.
Ndryshe nga partitë tradicionale opozitare, Lista Studentore e ndërtoi mbështetjen mbi kërkesat për përgjegjësi institucionale dhe ndryshim të mënyrës së qeverisjes.
Por, ndërsa dallimet në politikën e brendshme janë të dukshme, çështja e Kosovës mbetet një prej fushave ku vazhdimësia e politikës shtetërore serbe mund të rezultojë më e fortë sesa ndryshimi politik.
Në maj të vitit 2026, lëvizja studentore publikoi një memorandum për Kosovën, në të cilin e cilësonte atë pjesë të pandashme të Serbisë dhe kundërshtonte pavarësinë e saj.
Dokumenti kërkonte një zgjidhje në bashkëpunim me organizatat ndërkombëtare, por brenda kornizës kushtetuese serbe.
Ky qëndrim nuk ndryshon në thelb nga pozicioni zyrtar i Serbisë gjatë qeverisjes së Vuçiqit, pasi të dy palët kundërshtojnë njohjen e pavarësisë së Kosovës, ndonëse mund të kenë dallime në mënyrën se si e paraqesin zgjidhjen e kësaj çështjeje.
Gjatë fushatës, kandidatët e Listës Studentore u shprehën për rishqyrtimin e të gjitha marrëveshjeve të arritura në dialogun për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, rikthimin e çështjes së statusit të saj në Kombet e Bashkuara dhe marrjen e vendimeve vetëm pas konsultimeve me serbët e Kosovës.
Madje, programi i Listës Studentore parashikon kundërshtimin e anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare, ruajtjen e institucioneve serbe të arsimit dhe shëndetësisë në Kosovë, si dhe kërkimin e autonomisë sa më të gjerë për komunitetin serb.
Megjithatë, brenda kësaj lëvizjeje janë shfaqur qëndrime që lënë hapësirë për një qasje tjetër negociuese.
Gjatë një debati televiziv, përfaqësuesi i Listës Studentore, Aleksandar Baucal, deklaroi se statusi i Kosovës është çështje negociatash, duke shkaktuar reagimin e Ana Bërnabiqit nga kampi i Vuçiqit, e cila këmbënguli se statusi i Kosovës nuk mund të negociohet.
Ky dallim mund të jetë domethënës për mënyrën se si do të zhvillohej dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, por nuk përbën dëshmi se Lista Studentore është e gatshme ta njohë pavarësinë e Kosovës.
Përkundrazi, dokumentet e saj publike vazhdojnë të mbështeten në Kushtetutën e Serbisë, duke treguar se ndryshimi i qasjes ndaj negociatave nuk nënkupton domosdoshmërisht ndryshim të qëndrimit përfundimtar ndaj statusit të Kosovës.
Dallimi më i madh ndërmjet Listës Studentore dhe Vuçiqit qëndron në politikën e brendshme, ku lëvizja studentore premton luftë kundër korrupsionit, hetim të pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme dhe reformim të institucioneve.
Një tjetër dallim lidhet me mënyrën e organizimit politik.
Ndërsa pushteti i Vuçiqit ishte përqendruar rreth figurës së tij, Lista Studentore është ndërtuar mbi një model më të decentralizuar, me kandidatë të propozuar përmes strukturave universitare dhe profesionistë pa përvojë të mëparshme në poste të larta politike.
Megjithatë, mbetet të shihet nëse ky model organizimi, i cili rezultoi i suksesshëm në mobilizimin e qytetarëve, mund të funksionojë me të njëjtin efektivitet edhe gjatë ushtrimit të pushtetit.
Sa i përket Rusisë, dallimet janë gjithashtu më të kufizuara sesa mund të pritej nga një lëvizje që kërkon ndryshimin e pushtetit.
Lista Studentore ka deklaruar se Serbia nuk duhet të vendosë sanksione ndaj Federatës Ruse, duke argumentuar se masat kufizuese nuk janë domosdoshmërisht instrument efektiv për zgjidhjen e krizave politike dhe të sigurisë.
Kështu, lëvizja ka sinjalizuar vazhdimësi në një prej politikave kryesore të ndjekura nga Vuçiqi.
Një qasje e ngjashme vërehet edhe në marrëdhëniet me Bashkimin Evropian, ku Lista Studentore nuk ka paraqitur një orientim të pakushtëzuar drejt integrimit evropian.
Ekspertët kanë paralajmëruar se një qasje e tillë mund ta komplikojë procesin e integrimit, duke lënë të hapur pyetjen se sa do të ndryshojë politika e jashtme e Serbisë pas largimit të Vuçiqit nga pushteti.
Për Kosovën, një prej ndryshimeve të mundshme lidhet me mënyrën se si Beogradi do t’i trajtojë serbët e Kosovës dhe strukturat politike që i përfaqësojnë.
Gjatë qeverisjes së Vuçiqit, Lista Serbe ka qenë partneri kryesor politik i Beogradit në Kosovë, ndërsa kritikët e kësaj partie kanë ngritur vazhdimisht shqetësime për përqendrimin e pushtetit dhe mungesën e transparencës.
Në këtë kontekst, përfaqësues të serbëve të Kosovës që mbështesin lëvizjen studentore kanë kërkuar më shumë autonomi në vendimmarrjen e përditshme, pa u varur nga urdhrat politikë të Beogradit.
Ndryshimi i pushtetit në Serbi mund të hapë rrugën për hetimin e mënyrës se si Lista Serbe ka menaxhuar fondet e ardhura nga buxheti serb, megjithëse një hetim i tillë mbetet vetëm mundësi dhe jo politikë e konfirmuar e qeverisë së ardhshme.
Një çështje tjetër e rëndësishme për Kosovën është përgjegjësia për sulmin e 24 shtatorit 2023 në Banjskë, ku u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku.
Ndryshimi i pushtetit në Beograd mund të krijojë rrethana të reja politike për trajtimin e përgjegjësisë penale të të dyshuarve, përfshirë Millan Radojçiqin, por deri tani nuk ka një zotim të qartë të Listës Studentore për ekstradimin e tij në Kosovë.
Pikërisht në këto çështje qëndron dallimi ndërmjet pritjeve për ndryshim demokratik në Serbi dhe pritjeve për ndryshim të politikës ndaj Kosovës.
Një qeveri që premton institucione më të pavarura, luftë kundër korrupsionit dhe përgjegjësi për zyrtarët mund të krijojë kushte për një qasje më transparente ndaj marrëdhënieve me Kosovën, por këto reforma nuk garantojnë ndryshim të pozicionit të Serbisë për statusin e saj.
Për Prishtinën, prova kryesore e qeverisë së ardhshme nuk do të jetë vetëm retorika për demokracinë dhe sundimin e ligjit, por veprimet konkrete: respektimi i marrëveshjeve të dialogut, qëndrimi ndaj strukturave paralele, trajtimi i sulmit në Banjskë dhe gatishmëria për marrëdhënie paqësore e të qëndrueshme.
Këto do të jenë treguesit që mund të përcaktojnë nëse ndryshimi politik në Serbi do të reflektohet edhe në raportet me Kosovën.
